Historia biblijnego potopu Noe i jego Arka Historia Arki na górze Ararat Historia ludzkości po Potopie

Biblijne opisy Potopu, Noego i jego Arki

Zanim omówimy różne fragmenty z Biblii na temat Potopu, sięgnijmy najpierw do  apokryficznej Księgi Henocha¹ w której ten pobożny człowiek i wielki prorok zapowiadał wiele wieków wcześniej pojawienie się Potopu.

Gerard Hoet Wniebowzięcie Henocha

Henoch, (hebr. poświęcony, wtajemniczony) syn Jareda², a potomek Seta, był człowiekiem szczególnie pobożnym. W wieku 65 lat stał się ojcem Matuszelacha. Po przyjściu na świat swego syna, nie wiedział jak ma go nazwać; zwrócił się więc do Boga o pomoc. Bóg w odpowiedzi obdarzył go tragiczną wizją zapowiadającą zagładę całej ziemi. Wstrząsnęło to Henochem a jednocześnie zrozumiał, że Bóg chce aby jego syn miał na imię Matuszelach co po hebrajsku znaczy "w dniu jego śmierci, oszczep Boga". Henoch, uwierzył Bogu i zapamiętał, że jego syn dożyje chwili rozpoczęcia wielkiej kary Bożej. Było to proroctwo które się spełniło prawie 1000 lat później, dokładnie 969³ lat, tyle bowiem żył jego syn. Po jego śmierci rzeczywiście nastąpił Potop. Od tego proroczego widzenia aż do końca swego życia czyli przez 300 lat Henoch całkowicie poświęcił się Bogu. Doświadczył on szczególnego kontaktu z Aniołami, poznał tajemnice tronu Bożego⁴, niebios⁵ oraz ziemi⁶. Według Księgi Jubileuszów⁷ to on pierwszy na ziemi poznał pismo, wiedzę i mądrość. Matuszelach widząc wyjątkową postawę Ojca, żył w samotności przez 187 lat i dopiero w tym wieku poślubił żonę. Jego syn Lamek postąpił podobnie, ożenił się dopiero w 182 r. życia. A syn Lameka Noe żył w pobożności i samotności przez 500 lat⁸. Dopiero po tym czasie poślubił Haykel z którą wkrótce miał trzech synów. Henoch w wieku 365 lat miał zostać wzięty do Nieba podobnie jak wielki prorok Starego Testamentu Eliasz. W księdze Rodzaju czytamy : Żył więc Henoch w przyjaźni z Bogiem a następnie znikł, bo zabrał go Bóg. (Rdz, 4,24.) "Przez wiarę Henoch został przeniesiony, aby nie oglądał śmierci" (Hbr 11, 5). Był on pradziadkiem Noego, jego syn Matuszelach nadał mu imię "Noe, bo on będzie dla ciebie resztą i on i jego synowie zostaną ocaleni ze zniszczenia" (Księga Henocha, Apokalipsa Noego). W tejże księdze i tym samym rozdziale odnajdujemy przepiękny opis urodzin Noego⁹ i takie oto proroctwo: "Popełnili grzech, przekroczyli prawo, zmieszali się z kobietami i z nimi zgrzeszyli. Poślubili niektóre z nich i zrodzili z nimi dzieci. Nastanie wielkie zniszczenie na całej ziemi, nastanie potop, przez cały rok będzie wielkie zniszczenie na ziemi. Ale to dziecko, które ci się urodziło, zostanie ocalone na ziemi i jego trzej synowie zostaną zbawieni razem z nim. Kiedy wszyscy ludzie, którzy są na ziemi, umrą, on i jego synowie uratują się".¹⁰

W księdze Henocha część II r. 54 mamy takie oto zdania na temat genezy i przebiegu potopu : "W owych dniach nastanie kara Pana Duchów. Wszystkie spichlerze wody, które są nad niebem i pod ziemią, zostaną otwarte i wszystkie wody połączą się z wodami znajdującymi się nad niebem. (...) To wszystko, co mieszka na suchym lądzie, i to, co mieszka pod krańcami niebios, ulegnie zagładzie".

Wielu mistyków twierdzi, że na końcu czasów Henoch wraz z Eliaszem ponownie przyjdą na ziemię¹¹. W księdze Malachiasza 3, 23-24 czytamy : "Oto Ja poślę wam proroka Eliasza przed nadejściem dnia Pańskiego, dnia wielkiego i strasznego". W ewangelii św. Mateusza 17, 10 Jezus mówi : Eliasz istotnie przyjdzie i naprawi wszystko.” Św. Tomasz z Akwinu w Sumie teologicznej mówi, że Henoch wraz z Eliaszem zostali porwani "do raju ziemskiego oczekując na przyjście Antychrysta"¹².

Przejdźmy więc teraz do biblijnych opisów Potopu. Najbardziej szczegółowe jego opisy znajdujemy głównie w Księdze Rodzaju a także kilku źródłach związanych z Biblią i tradycją Chrześcijańską.

1. Biblijny opis Potopu z księgi Rodzaju rozdziały 5-9, a w szczególności Rozdział 7.

"1 A potem Pan rzekł do Noego: «Wejdź wraz z całą twą rodziną do arki, bo przekonałem się, że tylko ty jesteś wobec mnie prawy wśród tego pokolenia. 2 Z wszelkich zwierząt czystych weź z sobą siedem samców i siedem samic, ze zwierząt zaś nieczystych po jednej parze: samca i samicę; 3 również i z ptactwa - po siedem samców i po siedem samic, aby w ten sposób zachować ich potomstwo dla całej ziemi. 4 Bo za siedem dni spuszczę na ziemię deszcz, który będzie padał czterdzieści dni i czterdzieści nocy, aby wyniszczyć wszystko, co istnieje na powierzchni ziemi - cokolwiek stworzyłem».
5 I spełnił Noe wszystko tak, jak mu Pan polecił.

6 Noe miał sześćset lat, gdy nastał potop na ziemi.
7 Noe wszedł z synami, z żoną i z żonami swych synów do arki, aby schronić się przed wodami potopu. 8 Ze zwierząt czystych i nieczystych, z ptactwa i ze wszystkiego, co pełza po ziemi, 9 po dwie sztuki, samiec i samica, weszły do Noego, do arki, tak jak mu Bóg rozkazał.
10 A gdy upłynęło siedem dni, wody potopu spadły na ziemię. 11 W roku sześćsetnym życia Noego, w drugim miesiącu roku, siedemnastego dnia miesiąca, w tym właśnie dniu trysnęły z hukiem wszystkie źródła Wielkiej Otchłani i otworzyły się upusty nieba; 12 przez czterdzieści dni i przez czterdzieści nocy padał deszcz na ziemię. 13 I właśnie owego dnia Noe oraz jego synowie, Sem, Cham, Jafet, żona Noego i trzy żony jego synów weszli do arki, 14 a wraz z nimi wszelkie gatunki zwierząt, bydła, zwierząt pełzających po ziemi, wszelkiego ptactwa [i istot ze skrzydłami]. 15 Wszelkie istoty, w których było tchnienie życia, weszły po parze do Noego do arki. 16 Gdy już weszły do arki samiec i samica każdej istoty żywej, jak Bóg rozkazał Noemu, Pan zamknął za nim [drzwi].
17 A potop trwał na ziemi czterdzieści dni i wody wezbrały, i podniosły arkę ponad ziemię. 18 Kiedy przybywało coraz więcej wody i poziom jej podniósł się wysoko ponad ziemią, arka płynęła po powierzchni wód. 19 Wody bowiem podnosiły się coraz bardziej nad ziemię, tak że zakryły wszystkie góry wysokie, które były pod niebem. 20 Wody się więc podniosły na piętnaście łokci ponad góry i zakryły je. 21 Wszystkie istoty poruszające się na ziemi z ptactwa, bydła i innych zwierząt i z wszelkich jestestw, których było wielkie mnóstwo na ziemi, wyginęły wraz ze wszystkimi ludźmi. 22 Wszystkie istoty, w których nozdrzach było ożywiające tchnienie życia, wszystkie, które żyły na lądzie, zginęły. 23 I tak Bóg wygubił doszczętnie wszystko, co istniało na ziemi, od człowieka do bydła, zwierząt pełzających i ptactwa powietrznego; wszystko zostało doszczętnie wytępione z ziemi. Pozostał tylko Noe i to, co z nim było w arce. 24 A wody stale się podnosiły na ziemi przez sto pięćdziesiąt dni".

Po przeczytaniu tych kilku zadań, jesteśmy zaskoczeni szczegółowością podanych informacji. Spróbujmy więc, sięgając do kilku źródeł biblijnych, odtworzyć biografię Noego. Otóż Noe, syn Lameka, należy do dziewiątego pokolenia licząc od Adama¹³; Jego Matką była Ashmua, córka Elishaa, syna Henocha. To jego dziadek Matuszelach, syn Henocha który nadał mu imię Noe¹⁴. W wieku 480 lat zostaje powołany przez Boga aby przez 120 lat nawracał grzeszną ludzkość. W wieku 498 lat Noe bierze za żonę Naamach która była 82 lata starsza od niego i była córką jego pradziadka Henocha. Natomiast córki Eliakima, syna Matuszelacha stały się żonami synów Noego. Czyli kuzynki Noego stały się żonami jego synów. Noe był rolnikiem, pierwszy zasadził winnicę po wyjściu z Arki.

To zwłaszcza za jego czasów doszło do powszechnego ogromnego moralnego zepsucia, co wywołało wielki gniew Boży. Gniew ten był na tyle wielki, że Bóg postanowił zgładzić wszystkich ludzi na Ziemi wraz z wszystkimi zwierzętami. Wyjątek stanowić miały : Noe, człowiek pobożny i nieskazitelny, jego żona, trzej jego synowie : Sem, Cham, Jafet, ich żony oraz zwierzęta każdego gatunku spośród bydła, zwierząt pełzających, ptaków i istot skrzydlatych. Po siedem par zwierząt czystych i po parze zwierząt nieczystych¹⁵. Na temat zwierząt żyjących w wodzie i nie ma w tym opisie żadnych wzmianek. Gdy chodzi o rośliny, zabrał Noe do Arki wiele nasion i sadzonek.

Aby uchronić zwierzęta i swoją rodzinę, Noe miał zbudować Arkę z drzewa żywicznego o nazwie gofer, o bardzo wielkich rozmiarach : długość arki - trzysta łokci (130-150 m), szerokość : pięćdziesiąt łokci (22-25 m) i wysokość trzydzieści łokci (12-15 m). Jeśli przyjmiemy , że 1 łokieć to 44,5 cm, wówczas wymiary arki wynosiłyby 133,5 × 22,3 × 13,4 m. Arka Noego miała mieć trzy piętra, dach i drzwi.

Zamysł Boży był jednoznaczny : "Wyniszczyć wszystko na powierzchni ziemi, cokolwiek stworzyłem".

wprowadzanie zwierząt do Arki

Po wejściu zwierząt i rodziny Noego do Arki "trysnęły z hukiem wszystkie źródła Wielkiej Otchłani i otworzyły się upusty nieba", zaczął padać ulewny deszcz i padał przez 40 dni i 40 nocy. Nastąpiło to w roku sześćsetnym życia Noego, siedemnastego dnia drugiego miesiąca czyli w roku 3298 p.n.e. Okres wznoszenia i opadania wód trwał 300 dni.

Potop

Po 150 dniach wody osiągnęły najwyższy poziom piętnastu łokci ponad najwyższe góry, dlatego wszystkie istoty żywe które żyły na lądzie wyginęły.

Gdy wody opadły i ziemia już wyschła, po siedmiu dniach Noe wyszedł z Arki. Było to w roku 601 jego życia, 27 dnia drugiego miesiąca : tak więc pobyt Noego w Arce trwał 377 dni. Warto jeszcze dodać ważny dla nas szczegół, że Arka osiadła siedemnastego dnia miesiąca siódmego na górach Ararat. Po wyjściu z Arki Noe złożył Bogu ofiarę i wraz z rodziną rozpoczął niejako nowy początek dziejów ludzkości. Bóg zawarł z nim wówczas nowe przymierze, że już nigdy nie ukarze ani ludzi ani żadnej istoty żywej na ziemi potopem. Bóg zachęca Noego i jego rodzinę do rozmnażania się i czynienia sobie ziemię poddaną.

Ivan Aywazowski, wyjście Noego z Arki

Noe składa Bogu ofiarę

Możemy być zaskoczeni swoistą symetrią wydarzeń związanych z przebiegiem Potopu zawartej w Księdze Rodzaju :

7 dni oczekiwania na Potop przed wejściem do Arki (Rdz, 7,4)

7 dni oczekiwania na Potop w Arce (Rdz, 7,10)

40 dni ulewnego deszczu (Rdz, 7, 17a)

150 dni wody się wznosiły (Rdz, 7,24)

150 dni wody opadały (Rdz, 8,3)

56 dni oczekiwania w Arce (Rdz, 8,14)

7 dni oczekiwania (Rdz, 8,10)

7 dni oczekiwania (Rdz, 8,12)

Całkowity czas pobytu w Arce wynosił więc 377 dni czyli 7 + 300 + 56 + 14.

Izajasz jeden z największych proroków Starego Testamentu pisząc w swej księdze o miłości Pańskiej używa przepięknych słów w kontekście Noego : Na krótką chwilę porzuciłem ciebie, ale z ogromną miłością cię przygarnę. W przystępie gniewu ukryłem przed tobą na krótko swe oblicze, ale w miłości wieczystej nad tobą się ulitowałem, mówi Pan, twój Odkupiciel. Dzieje się ze Mną tak, jak za dni Noego, kiedy przysiągłem, że wody Noego nie spadną już nigdy na ziemię; tak teraz przysięgam, że się nie rozjątrzę na ciebie ani cię gromić nie będę. Bo góry mogą ustąpić i pagórki się zachwiać, ale miłość moja nie odstąpi od ciebie i nie zachwieje się moje przymierze pokoju, mówi Pan, który ma litość nad tobą.” Iz.54, 8-10¹⁶.

W księdze Syracha odnajdujemy szczególną pochwałę dla postawy i ofiary Noego :

"Noe okazał się doskonałym i sprawiedliwym, a w czasie gniewu stał się okupem,
dzięki niemu ocalała Reszta dla ziemi, kiedy przyszedł potop. 18 [Pan] zawarł z nim wieczny przymierze, by już więcej nie zgładzić potopem wszystkiego, co żyje". Syr. 44,17.

W księdze Mądrości Noe wpisuje się szczególnie w dzieje zbawiania świata :

"To ona (mądrość) ustrzegła Prarodzica świata, pierwsze, samotne stworzenie;
wyprowadziła go z jego upadku i dała mu moc panowania nad wszystkim.
 A gdy od niej odpadł Niegodziwiec (Kain) w swym gniewie, w bratobójczym szale zgubił sam siebie.  Zatopioną z jego winy ziemię Mądrość znowu ocaliła, na lichym drewnie sterując Sprawiedliwym". Mdr. 44,1-4

A oto miejsca w Nowym Testamencie w których jest mowa o Noem i Potopie. Zechciejmy najpierw przypomnieć, co sam Jezus mówi na ten temat :

"A jak było za dni Noego, tak będzie z przyjściem Syna Człowieczego. Albowiem jak w czasie przed potopem jedli i pili, żenili się i za mąż wydawali aż do dnia, kiedy Noe wszedł do arki, i nie spostrzegli się, aż przyszedł potop i pochłonął wszystkich, tak również będzie z przyjściem Syna Człowieczego. Wtedy dwóch będzie w polu: jeden będzie wzięty, drugi zostawiony. Dwie będą mleć na żarnach: jedna będzie wzięta, druga zostawiona. Mt, 24, 37,41.

"Jezus powiedział do swoich uczniów: Jak działo się za dni Noego, tak będzie również za dni Syna Człowieczego: jedli i pili, żenili się i za mąż wychodziły aż do dnia, kiedy Noe wszedł do arki; nagle przyszedł potop i wygubił wszystkich." Łk, 17,26.

Św. Łukasz, przedstawiając genealogię Jezusa, stwierdza, że Jego rodowód sięga Noego, syna Lameka. Łk, 3,36.

Św. Piotr pisze w swoim liście : " Chrystus bowiem również raz umarł za grzechy, sprawiedliwy za niesprawiedliwych, aby was do Boga przyprowadzić; zabity wprawdzie na ciele, ale powołany do życia Duchem.  W nim poszedł ogłosić [zbawienie] nawet duchom zamkniętym w więzieniu niegdyś nieposłusznym, gdy za dni Noego cierpliwość Boża oczekiwała, a budowana była arka, w której niewielu, to jest osiem dusz, zostało uratowanych przez wodę. 1 P 3, 18-20.

Autor listu do Hebrajczyków pięknie wyjaśnia rolę wiary w życiu ludzkim a Noego podaje jako przykład wielkiego zawierzenia Bogu :

"Bez wiary zaś nie można podobać się Bogu. Przystępujący bowiem do Boga musi uwierzyć, że [Bóg] jest i że wynagradza tych, którzy Go szukają. Przez wiarę Noe został pouczony cudownie o tym, czego jeszcze nie można było ujrzeć, i pełen bojaźni zbudował arkę, aby zbawić swą rodzinę. Przez wiarę też potępił świat i stał się dziedzicem sprawiedliwości, którą otrzymuje się przez wiarę". Hbr, 11,6-7.

W dzisiejszym świecie coraz częściej słyszymy, że Bóg na tyle jest miłosierny, iż nie jest możliwe aby nas karał za nasze grzechy. Nauka ta nie jest to zgodna z nauką Biblii. Oto co nam na ten temat mówi pierwszy papież św. Piotr, Apostoł który na krzyżu oddał życie za Jezusa:  

"Jeżeli bowiem Bóg aniołom, którzy zgrzeszyli, nie odpuścił, ale wydał [ich] do ciemnych lochów Tartaru, aby byli zachowani na sąd; jeżeli staremu światu nie odpuścił, ale jako ósmego Noego, który ogłaszał sprawiedliwość, ustrzegł, gdy zesłał potop na świat bezbożnych; także miasta Sodomę i Gomorę obróciwszy w popiół skazał na zagładę dając przykład [kary] tym, którzy będą żyli bezbożnie". 2P, 2, 4-6.

próba wizualizacji naszego globu przed potopem

Poza tekstami zawartymi w samej Biblii, odnajdujemy również w innych pismach chrześcijańskich wiele istotnych szczegółów dotyczących Noego, Arki i Potopu. Zajrzyjmy najpierw do wyjątkowej książki jednej z największych mistyczek Niemiec, błogosławionej Katarzyny Emmerich (ur. 8 września 1877) Żywot i bolesna męka Pana Naszego Jezusa Chrystusa i Najświętszej Maryi Jego Matki, s. 53-55.¹⁷

" Widziałam że potem z rodziną opuścił tę okolicę i udał się do ziemi (dzisiejszy Iran) gdzie później przebywał Zoroaster, irański prorok i kapłan. Noe mieszkał w okolicy wysoko położonej, obfitującej w lasy, bezludnej, w namiotach z ludźmi którzy z nim razem wyszli. (...) Dosyć wiele upłynęło czasu, nim wreszcie arka była gotowa. Noe często całe lata nad nią nie pracował. Trzy razy znowu Pan Bóg go upominał, potem przyjął wprawdzie pomocników, lecz w mniemaniu, że Pan Bóg przepuści, zawsze znowu pracę odkładał, aż wreszcie arkę zbudował. Widziałam, że tak do budowli arki jako też i krzyża, czworakiego używano gatunku drzewa: palmowego, oliwnego, cedrowego i cyprysowego; widziałam też, że drzewo rąbali i przyrządzali zaraz na miejscu, że Noe osobiście drzewo na ramionach dźwigał na miejsce, na którym budował, tak samo jak Pan Jezus krzyż Swój dźwigał. Miejsce budowy było pagórkiem, otoczonym doliną. Wpierw zrobiono spód.
Tylna część arki była okrągła, spód był wydrążony jak u kopanki i smołą wylany. Arka była o dwóch piętrach, zawsze dwa słupy razem stały ponad sobą. Były wydrążone, ale nie były to pnie okrągłe, lecz podługowato-okrągłe, zaś rdzeń był biały, a w pośrodku łykowaty. Pnie miały wydrążenia czyli przedziały, a wielkie liście rosły naokoło jakby sitowie, bez gałęzi (zapewne rodzaj palmy). Widziałam, że za pomocą tłoków ( słupków ) rdzeń wypychali. Wszystko inne na cienkie deski porżnęli. Gdy Noe wszystko na miejsce był zaniósł i uporządkował, zaczęli budować. Spód był już zrobiony i smołą wylany, pierwszy rząd słupków już był postawiony, zaś dziury, w których owe słupy tkwiły, smołą były zalepione. Potem postawili drugi spód, nań znowu rząd słupów, potem trzeci spód, a wreszcie dach. Przestrzenie pomiędzy słupami zapletli na krzyż cienkimi deskami z drzewa brunatnego i żółtawego, wszystkie szpary i dziury bawełną i białym mchem, rosnącym w wielkiej ilości naokoło pewnych drzew zatkali i wewnątrz i zewnątrz smołą zalali. Arka była też u góry sklepiona; pośrodku arki były drzwi, które jednak nie sięgały ziemi, a po obu stronach tych drzwi były dwa okna, zaś pośrodku dachu czworoboczny otwór; gdy arka zupełnie była smołą zalana, lśniła się jako lustro w słońcu. Teraz Noe jeszcze długo sam jeden pracował nad pojedynczymi przedziałami, przeznaczonymi dla zwierząt. Każde miało swoje osobne miejsce, a dwa ganki prowadziły przez środek arki. W tylnej części, która była okrągła stał ołtarz z drzewa, a powierzchnia tego ołtarza tworzyła półkole. Naokoło ołtarza leżały różne kobierce. Nieco dalej od ołtarza stało naczynie z węglami, potrzebnymi do krzesania ognia. Tam też, po lewej i prawej stronie były przegrody, przeznaczone na spoczynek. Zanieśli do arki rozmaite przyrządy i pudła, mnóstwo nasion, roślin i krzewów wraz z ziemią, i ustawili je przy ścianach, które wskutek tego zupełnie były zielone. Widziałam też, że do arki wnieśli gałązki z gronami żółtymi, na ramię długimi. Trudno wypowiedzieć, jak wiele cierpieć musiał Noe budując arkę, wskutek złośliwości i podstępu robotników, którym trzodą płacił. Śmiali się, szydzili z niego w najrozmaitszy sposób, nazywając go głupim. Pracowali za dobrą zapłatę, lecz pomimo to szydzili bez ustanku. Nikt nie wiedział, dla kogo Noe arkę budował i dlatego wiele znosił szyderstwa. Widziałam, jak ukończywszy dzieło, dziękował Panu Bogu, i jak mu się Pan Bóg ukazał, nakazując mu, by z wszystkich czterech stron świata zwołał zwierzęta piszczałką z trzciny. Im bardziej dzień sądu się zbliżał, tym bardziej zachmurzało się niebo. Wielka trwoga panowała na ziemi; słońce nie świeciło, a bez ustanku grzmiało. Widziałam jak Noe, uszedłszy kawał drogi, obrócił się na cztery strony świata i gwizdnął, a zaraz potem widziałam, jak zwierzęta w porządku, parami, samce i samiczki, pomostem, który leżał przy drzwiach, a który potem wciągnięto do góry, do arki wchodziły, a na przedzie wielkie zwierzęta, białe słonie i wielbłądy.(...) Zabrał z sobą do Arki Sema, Hama, Jafeta wraz z ich zonami i dziećmi. (...) Wszyscy którzy arkę budowali a byli dobrzy i nie oddawali się bałwochwalstwu, weszli do niej, więc a Arce było więcej aniżeli sto ludzi. (...) Zauważyłam, że Noe Panu Bogu w Arce składał ofiary; ołtarz był czerwono powleczony, a na powłoce czerwonej leżała biała. W sklepionym pudełku miał kilka kości Adamowych, które podczas ofiary postawił na ołtarzu. Widziałam też nad ołtarzem kielich Wieczerzy Pańskiej, przyniesiony Noemu podczas budowania arki przez trzy postacie w długich, białych sukniach, a wyglądały te postacie jak owi trzej mężowie, którzy przyszli do Abrahama, zwiastując mu narodzenie chłopca. Przybyli z miasta, które podczas potopu zginęło, mówiąc do Noego, że jest mężem tak chwalebnym, że w tym kielichu znajduje się coś tajemniczego, co ma zabrać ze sobą, by wśród potopu nie zginął. (...) Arka stanęła na wielkiej, osamotnionej, skalistej górze na wschód od Syrii"..

Katarzyna dodaje także, że Noe po rozdzieleniu się z synami zamieszkał pomiędzy górą Libanom a Kaukazem. Otóż dzisiaj znana góra Libanon znajduje się w Libanie.

Natomiast góry Kaukazu to obecnie obszar Gruzji czy Azerbejdżanu. Niedaleko na wchód od góry Ararat a w południowo zachodniej części Azerbajdżanu jest region o nazwie Nakhchivan¹⁸ który posiada ogromnie bogatą historię¹⁹. Był on częścią państwa Urartu, Państwa Medów, dawnej wielkiej Armenii, Imperium Bizantyjskiego itd. Obecni jest autonomicznym regionem Azerbejdżanu. Stolicą Nakhchivanu jest miasto o tej samej nazwie. O miejscu tym pisali między innymi Ptolemeusz w swojej Geografii pod nazwą Naxuana czy Józef Flawiusz który wyjaśniał, że pierwotna jego nazwa to : "Αποβατηριον, czyli miejsce zejścia. Tradycja armeńska mówi, że miejsce to było założone przez Noego i oznacza od słów nakh pierwszy i ichevan miejsce pierwszego odpoczynku lub miejsce pierwszego zejścia. Inną ciekawostką tego miejsca to istniejący tam zabytek : "grób Noego". Miejscowa ludność po dziś dzień przychodzi tam aby modlić sie za wstawiennictwem proroka Noego. Płyta nagrobna tego grobu pochodzi z około V w.

zdjęcie z 1917 r. z opisem w j. rosyjskim

W apokryficznej Księdze Jaszera²⁰ również odnajdujemy opis Potopu, jest on bardzo zbieżny z opisem Biblijnym z księgi Rodzaju. W księdze tej dowiadujemy się, że żona Noego miała na imię Naama²¹. Jest też zamieszczony opis tego co działo się w Arce gdy uniosły ją burzliwe wody.

"I wielki niepokój ogarnął wszystkie istoty żywe, które były w arce i wyglądało na to, że arka zostanie zniszczona. I wszystkie istoty żywe, które były w arce, były przerażone, lwy ryczały, woły muczały, a wilki wyły i każda żywa istota w arce użalała się we własnej mowie tak, że ich głosy słychać było z dalekiej odległości. A Noe i jego synowie płakali w swej niedoli. Bali się bardzo, że dotarli do bram śmierci.

I Noe modlił się do Jahwe i krzyczał do niego z tego powodu i mówił: „O, Panie, pomóż nam, ponieważ nie mamy siły znosić tego zła, które nas otacza, gdyż okrążają nas fale i powódź, przerażają nas wściekłe prądy, roztaczają się przed nami sidła śmierci. Odpowiedz nam, o Panie, odpowiedz nam, ześlij nam światło swego oblicza i bądź dla nas łaskawy, zbaw nas i uratuj. Jahwe usłuchał głosu Noego i pamiętał o nim.

I przeszedł nad ziemią wiatr, wody uspokoiły się, a arka zaczęła dryfować spokojnie."

Wspomniana wcześniej apokryficzna Księga Jubileuszów ma także opis Potopu bardzo podobny do biblijnego. Precyzuje ona, że opadanie wód potopu polegało na tym że "wszystkie otwory głębin ziemi zostały otwarte i woda zaczęła spływać w dół głębin". Arka osiadła na górze Lubaru, czyli jednej z gór Ararat. Tam też Noe złożył ofiarę po wyjściu z Arki a poniżej tej góry założył winnicę. Na tej górze miał też zostać pochowany Noe po śmierci.²²

Na koniec tego rozdziału chcę zacytować jeszcze kilka informacji o Noem i Potopie z dwóch wyjątkowych źródeł chrześcijańskich. Są to Księga Jaskini Skarbów i Księga Pszczoły.

Autorem Księgi Jaskini Skarbów jest św. Efrem Syryjczyk (ur. ok 305 r. w Nisibis mieście Mezopotamskim), zakonnik, teolog, doktor Kościoła, autor wielu dzieł teologicznych, liturgicznych, ascetycznych. Od 363 r. związany z Edessą do której przeniósł swoją szkołę teologiczną . Edessa (Urhai w j. armeńskim, Riha po kurdyjsku), to jedno z pierwszych miast założonych po Potopie. Według Muzułman to tutaj miał narodzić się Abraham. W czasach św. Efrema Edessa była metropolią kościelną. W tym mieście był także przechowywany słynny Mandylion Chrystusa.

św. Efrem Syryjczyk

Gdy chodzi o dzieło Księga Jaskini Skarbów, jest ono bardzo znane w wielu językach : arabskim, etiopskim, gruzińskim, koptyjskim, syryjskim, zwłaszcza na Bliskim Wschodzie. Na bazie tej księgi napisano wiele komentarzy. Jej treści zostały wykorzystane także w wielu innych dziełach.²³ Polski biblista ks. Antoni Tronina twierdzi, że Księga Jaskini Skarbów „stanowi skarb dla badacza recepcji Biblii.

Odnajdujemy w niej wiele wyjątkowych wiadomości których nie ma w Biblii i które są bardzo ważne. Kompletują one wiele wydarzeń w całość, chociaż trudno jest udowodnić czy wszystkie te wiadomości są z całą pewnością prawdziwe.

Pierwsza z informacji dotyczy miejsca o nazwie Jaskinia Skarbów, skąd tytuł książki, czyli miejsca do którego udać się mieli Adam i Ewa po wygnaniu z ogrodu Eden.

Mapa z ogrodem Eden

Jaskinia ta miała znajdować się na szczycie góry i miała stać się ich nowym domem modlitwy. W niej Adam miał umieścić złoto, kadzidło i mirrę które zabrał z Raju. Następnie poświecił i pobłogosławił to miejsce. Gdy Adam był już bliski odejścia z tego świata, zwrócił się do Seta i wszystkich jego pokoleń aby po jego śmierci zabalsamowano ciało i złożono w Jaskini Skarbów. Dalsze jego życzenie co do jego ciała było bardzo wyjątkowe i prorocze :

"I każdy który pozostanie z twoich potomków w ten dzień kiedy wyjdziecie z tego kraju, który jest niedaleko Raju, poniesie moje ciało ze sobą. Umieści w centrum ziemi bo w tamtym miejscu będzie miało miejsce odkupienie dla mnie i dla moich dzieci."²⁴

W jaskini Skarbów złożono jego ciało oraz ciała wszystkich kolejnych patriarchów aż do Matuszelacha. Gdy Matuszelach miał umrzeć, pobłogosławił Noego, jego synów i żony, potwierdził proroctwo swego ojca Henocha o karze Potopu dla całej ziemi i o tym, że te osiem dusz zostanie uratowanych. Kazał też złożyć swoje ciało w Jaskini Skarbów a ciało Adama wraz ze złotem, mirrą i kadzidłem zabrać do Arki. Zachęcał do pobożności, wstrzemięźliwości i wierności Bogu w Arce. Po ustąpieniu Potopu miał Noe zabrać z Arki ciało Adama oraz trzy dary. Dary miały zostać umieszczone "na wschodzie", a ciało Adama zaniesione do środka ziemi. Pieczę nad tym miejscem w środku ziemi miał sprawować człowiek z jego potomstwa który miał pozostać bezżenny, pobożny, i który miał przestać składać Bogu ofiary ze zwierząt ale składać ofiary z chleba i wina (kapłan Melchizedek).

Jedna z najciekawszych stron tej księgi to ta która opisuje dzień wejścia Noego do Arki. Wyobraźmy sobie teraz cały kontekst tej szczególnej chwili w życiu Noego, który mając 600 lat, ukończył budowę Arki, pochował swego dziadka Matuszelacha w Jaskini Skarbów. Tam też ucałował ciało swego ojca Lameka który zmarł 5 lat wcześniej, wspomniał na swego wyjątkowego pradziadka Henocha który z ciałem został zabrany do Boga. I teraz on, Noe ma spełnić kolejną prośbę : zabrać kości Adama i udać się do Arki, nie wiedząc dokładnie jak będzie wyglądał Potop, co będzie się działo w Arce pełnej zwierząt, jak długo w niej będzie przebywał, gdzie go ta Arka przeniesie i czy na pewno ocaleje. Inaczej mówiąc : stanął na progu podróży do nowego świata, do nowej ery nowej ludzkości. Historia tego świata zepsutego i grzesznego dobiegała końca...

"A kiedy dni żałoby (po śmierci Matuszelacha) minęły (40 dni), poszedł Noe do Jaskini Skarbów objął i ucałował święte ciało Seta, Anoscha, Kainana, Mahalaleela, Jareda, Matuszelacha, i Lameka jego Ojca, wzruszył się, a łzy popłynęły mu z oczu. Noe wyniósł ciało swego ojca Adama i ciało Ewy, a jego pierworodny syn Sem niósł złoto, Cham mirrę, a Jafet kadzidło i tak oto wyszli z Jaskini Skarbów. A kiedy schodzili ze świętej Góry zostali boleśnie porażeni żalem, i szlochali w agonii bo mieli być odprawieni z tej Świętej Ziemi zamieszkałej przez ich ojców".²⁵

Noe wniósł ciało Adama do Arki, według św. Efrema 17 maja w piątek rano w 1656 r. po urodzinach Adama²⁶. Tegoż samego dnia po południu brama Arki została zamknięta. Opis Potopu w tej książce jest bardzo podobny do opisu biblijnego. Natomiast jest tutaj także wyjaśnienie tego co znaczy, że po 150 dniach wody zaczęły opadać :

"Należące do nieba wody zostały zabrane do góry, i wzniosły się na swoje miejsce powyżej niebios, skąd przybyły. Wody które podniosły się z ziemi wróciły na swoje miejsce w najniższą przepaść. A te które należały do oceanu (które otaczały całą ziemię) wróciły w te skryte miejsca. Wody które były na ziemi i zostały jej przypisane przez Boską decyzję na potrzeby potopu od początku zostały na niej ".²⁷

Gdy wody opadły Noe wyszedł z Arki, złożył Bogu ofiarę ze zwierząt czystych. Założył także później miasto Themânôn : miasto ośmiu.

Pozostawmy na chwilę omawianą książkę by poznać lepiej dalszą historię związaną z nazwą tego pierwszego miasta. Otóż zwiedzając dzisiaj region góry Ararat możemy dotrzeć do części doliny która przylega od strony zachodniej tej góry i która obecnie nosi nazwę Dolina Ośmiu , The valley of the Eight. W dolinie tej, która w języku tureckim nazywa się Arzep a w języku ormiańskim nazywana była Kazan, odnaleziono kilkanaście kamieni kotwicznych. Kamienie te mogły być wykorzystane w Arce aby ją obciążały i stabilizowały na falach wód. Przed zatrzymaniem się na szczycie góry mogły być odcięte od Arki u podnóża góry. Odnaleziono tam też ruiny budowli w których, jak współcześni mieszkańcy tego regionu twierdzą, mogła mieszkać rodzina Noego po Potopie. Na zamieszczonej fotografii kamienia kotwicznego widzimy krzyże które mogą reprezentować Noego i jego rodzinę, ale widać także symbol który może być odczytany jako symbol Nimroda²⁸.

kamień kotwiczny w Arzep

prawdopodobne ruiny domu rodziny Noego w Arzep

Noe wkrótce po zamieszkaniu w tej okolicy zaczął uprawiać rolę i zasadził winnicę. Od strony północnej góry Ararat istniała miejscowość Ahora, inna jej nazwa to Arguri lub Akhuri w której Noe miał założyć pierwszą winnicę²⁹. Obok tej miejscowości założony został w 341 r. klasztor przez św. Jakuba, biskupa Nisibis. To właśnie w tym miejscu według tradycji Noe miał złożyć pierwszą ofiarę Bogu po Potopie³⁰. W klasztorze tym były również przechowywane relikwie Arki Noego, a w jego pobliżu było źródło wody która miała cudowne właściwości uzdrawiania³¹. Miejscowość ta została zniszczona w 1840 r. w czasie trzęsienia ziemi.

ruiny klasztoru i cmentarza w Ahora

Według księgi Jaskini Skarbów, Noe po Potopie żył jeszcze 350 lat i doczekał się jeszcze jednego syna Yônatôna. Po śmierci Noego jego synowie pochowali go w jego mieście Themânôn. Językiem jakim posługiwali się potomkowie Adama i Noe miał być język armeński³².

Sem z kolei, po śmierci swego ojca, jak pisze św. Efrem, spełnił prośbę dziadka Matuszelacha i ojca Noego. Zabrał nocą z Arki ciało Adama, zapieczętował Arkę pieczęcią Ojca i udał sie wraz z Melchizedekiem³³ do dalekiego miejsca które jest środkiem ziemi czyli na Golgotę (Gaghulta) bo jak mówił Adam ("w tamtym miejscu będzie miało miejsce odkupienia dla mnie i dla moich dzieci"). Tam złożyli ciało Adama a miejsce to zdobyło nazwę miejsce czaszki (Karpaphta) "bo głowa wszystkich dzieci człowieka tam spoczęła)³⁴. Sem odchodząc stamtąd tak oto miał pożegnać się z Melchizedekiem : " Będziesz kapłanem najwyższego Boga, bo ciebie samego Bóg wybrał, abyś zarządzał przed nim w tym miejscu. I zamieszkasz tutaj (...) bez końca i nie odejdziesz stąd do końca swego życia. Nie weźmiesz sobie żony, nie będziesz golił głowy, i nie przelejesz krwi na tym miejscu. Nie będziesz składał dzikich bestii ani ptactwa na ofiarę, ale zawsze chleb i wino. Nie wzniesiesz tu budowli . I pamiętaj, że Anioł Boga będzie schodził na dół i odwiedzał cię regularnie". ³⁵

Na końcu tej niezwykłej historii związanej z Golgotą, jako miejscem czaszki i środkiem ziemi, spójrzmy raz jeszcze co na ten temat pisze wspomniana mistyczka niemiecka błogosławiona Katarzyna Emmerich, sparaliżowana, leżąca na łóżku, która nigdy nie była w Ziemi Świętej, która nie mogła o własnych siłach pisać i którą dzieliły od czasów św. Efrema ponad 1400 lat i ogromny dystans kulturowy:

" Widziałam raz Górę Kalwaryjską, a na niej Proroka, towarzysza Eliasza, jak wszedłszy na miejsce, które wtenczas było pagórkiem pełnym jaskiń i murowanych grobowców, z kamiennej trumny wyjął czaszkę Adamową. Przy nim stanął Anioł mówiąc : "to czaszka Adamowa" i nie pozwolił mu tej czaszki zabierać. Było na niej kilka żółtych włosów. Poznałam też z opowiadania Proroka, że owo miejsce nazywało sie miejscem czaszek. Zupełnie prostopadle nad owym miejscem, na którym leżała czaszka, stanęła później dolna część Krzyża Chrystusowego. Powiedziano mi podczas widzenia, że na tym miejscu jest środek ziemi. "³⁶

Golgota

Grób Adama pod krzyżem Jezusa na Golgocie

Błogosławiona Katarzyna pisze również wiele na temat tej szczególnej, prawie nieziemskiej osoby jaką był Melchizedek. Był on oceniany jako mąż Boży, człowiek o wielkim autorytecie. To on miał udać się do dworu grzesznej i bezbożnej królowej Semiramidy w królestwie której żył i rozwijał się prosty lud pasterski wywodzący się od Sema, syna Noego. Był to lud pobożny i kierowany Bożym błogosławieństwem ale ciemiężony przez królową. Według objawień udzielonych Katarzynie, to właśnie Melchizedek sprawił, że lud ten był stopniowo przeprowadzany został w okolice Ziemi Obiecanej. Melchizedek sam rozdzielał przybyszom ziemię, wyznaczał kamienie pod kolejne miasta i pomagał im rozwijać się. On też miał rozstrzygać spory, upominać, prowadzić do Boga. To on miał położyć kamień na którym miała stanąć świątynia w Jerozolimie, zanim powstało miasto. Gdy pewnego razu przyszło do niego kilku królów aby go zabrać z sobą, odmówił. Więc oni, jak mówi bł. Katarzyna, wybudowali wokół Golgoty miasto które Melchizedek miał nazwać Jeruzalem. Jego pierwotna nazwa to Salem.

Błogosławiona Katarzyna opisuje również jak Melchizedek przybył do Abrahama aby złożyć w jego obecności ofiarę z chleba i wina. Na kamiennym ołtarzu znajdować się miał ten sam kielich który Noe miał w Arce³⁷.

"Przystąpił do ołtarza na którym był rodzaj Tabernakulum (...) do którego wstawił kielich. (...) Abraham jak zawsze podczas ofiarowania postawił na ołtarzu kości Adama które Noe miał w Arce. Melchizedek okrył ołtarz najpierw czerwonym przykryciem które miał ze sobą, a na to położył przykrycie białe, przeźroczyste. Jego obrządek przypominał mi Mszę św. Widziałam go podnoszącego w górę chleb i wino, ofiarującego, błogosławiącego, łamiącego. Abrahamowi podał kielich do picia którego później do Wieczerzy Pańskiej użyto. (...) Gdy Melchizedek błogosławił Abrahama podczas ofiarowania chleba i wina wyświęcił go na kapłana". ³⁸

Powróćmy teraz do wspomnianej wcześniej Księgi Pszczoły. Jej autorem jest Biskup Szelemon (Solomon), nestorianin. Pochodził z miasta Kchilat (Alchat) z Armenii niedaleko jeziora Van. Był on w XIII w. biskupem metropolitą al- Basra. Jest on także autorem innych dzieł teologicznych.

W jego opisie historii Potopu i Noego wiele detali jest takich samych jak w Biblii czy w Księdze Jaskini Skarbów. Jednakże jest kilka wyjątkowych szczegółów. Według niego, Arka była zbudowana z drzewa bukszpanowego lub tekowego. Noe wszedł do arki wieczorem w piątek siedemnastego dnia miesiąca Ijar. Arka uniesiona na wody potopu wykonała na ziemskim globie figurę krzyża, a po opadnięciu wód osiadła na górze Kardô. Po opadnięciu wód, Noe przebywał w Arce jeszcze przez rok. Po wyjściu z niej złożył Bogu ofiarę ze zwierząt czystych a następnie Bóg zawarł z nim przymierze którego znakiem był łuk na obłokach. Znak ten od tamtego czasu zaczął się pojawiać na niebie. Następnie Noe z rodziną zbudowali miasto Themânôn , (miasto ośmiu)³⁹. Po Potopie urodził sie Noemu jeszcze jeden syn : Jônatôn. Noe żył po potopie jeszcze 350 lat, widział 18 pokoleń i zmarł w środę czwarty dzień tygodnia, miesiąca Nîsân o godz. drugiej.⁴⁰

Warto raz jeszcze zatrzymać sie nad historią wspomnianego miasta Noego Themânôn. Biskup Solomon precyzuje, że jest ono siedzibą biskupstwa w prowincji Sûbâ (Nisibis). Rzeczywiście miasto Nisibis istnieje po dziś dzień i jest to bardzo antyczne miasto. Jego nazwy w innych językach to : w j. akkadyjskim Naṣibina, w j. kurdyjskimNisêbîn ‎, w j. syryjskim ܢܨܝܒܝܢ‎. Pierwsza wzmianka o tym mieście pochodzi z 901 r. p.n.e. kiedy to królestwo armeńskie Naşibīna zostało zdobyte przez asyryjskiego króla Adad-Nirariego II w 896 r. Z miastem tym związana jest przepiękna historia św. Jakuba który od roku 308 n. e. przez wiele lat był biskupem Nisibis. Był on krewnym św. Grzegorza Oświeciciela, patrona Armenii a w ciągu życia zdobył tytuł Mojżesza Mezopotamii. Jego uczeń św. Efrem Syryjczyk zaświadcza, że to on ufundował bazylikę w swym rodzinnym mieście a także szkołę teologiczną która później zdobyła tytuł pierwszego Chrześcijańskiego Uniwersytetu. Credo ogłoszone na Soborze w Nicei które używamy w naszym Kościele po dziś dzień jest przypisywane właśnie temu Świętemu. Na stronie armeńskiej poświeconej jego osobie dowiadujemy się że zasłynął on także z tego, iż otrzymał on łaskę aby udaćsię na górę Ararat w poszukiwaniu Arki. Schodząc z góry miał objawienie Anioła który przekazał mu relikwie Arki. Odebrał je za czcią i zaniósł do swoich wiernych którzy wątpili w istnienie Potopu. ⁴¹

św. Jakub z deską z Arki Noego w dłoni

Relikwie arki przetrwały do dziś i znajdują się w katedrze w Eczmiadzynie, najstarszej katedrze świata, głowie wszystkich kościołów w Armenii, założonej w 303 r. przez św. Grzegorza Oświeciciela, głównego patrona Armenii. Oto co znajdujemy na oficjalnej stronie tej katedry.

"Relikwie arki Noego zostały przekazane Patriarsze Jakubowi z Nisibis w czwartym wieku, kiedy zapragnął wspiąć się na szczyt góry Ararat aby odnaleźć Arkę Noego. Schodząc z góry, pogrążył się we śnie za łaską Bożą a Anioł Pański położył relikwie Arki pod jego głową. We śnie Anioł wyjaśnił mu by się obudził, zabrał relikwie i zeszedł z góry" Tłumaczenie własne. ⁴²

relikwie Arki w katedrze w Eczmiadzynie

w podziemiach katedry prawdopodobny ołtarz kamienny Noego do składania ofiar ze zwierząt

fragment kościoła św. Jakuba w Nisibis